Start NaukaInterpretacja Sylwestrowa kwarantanna bez podstawy prawnej: to nielegalna godzina policyjna

Sylwestrowa kwarantanna bez podstawy prawnej: to nielegalna godzina policyjna

przez Dogmaty Karnisty

Zapowiadane ograniczenie możliwości przemieszczania się między godz. 19 a 6 rano w noc sylwestrową 2020/2021 będzie nielegalne – nie ma podstawy prawnej w ustawie o chorobach zakaźnych.

Minister Zdrowia na konferencji prasowej zwołanej 17.12.2020 przedstawił program planowanych obostrzeń między 28.12.2020 a 17.01.2021. Wśród nich znalazł się między innymi zakaz przemieszczania się w noc sylwestrową, z niewielkimi wyjątkami wskazanymi w przygotowywanym rozporządzeniu.

Jednak w aktualnym stanie prawnym nie da się wprowadzić tego rodzaju powszechnej restrykcji, ograniczającej możliwość wychodzenia z domu.

Rozstrzyga ustawa

Rozporządzenia antycovidowe, którymi Rada Ministrów zarządza epidemią, wydawane są na podstawie ustawy o chorobach zakaźnych. Szczegółowy zakres możliwych do wprowadzenia restrykcji zawierają art. 46 i 46b ustawy.

Ustawa jest aktem prawnym wyższego rzędu niż rozporządzenie władzy wykonawczej. Rozporządzenie musi być więc wydane w oparciu o szczegółową, ustawową delegację. Nie da się rozporządzeniem zmienić przepisu ustawy ani ograniczyć praw i wolności obywatelskich w stopniu, na który nie zezwalają przepisy wyższego rzędu (ustawy i Konstytucji).

Ogólnospołeczna kwarantanna, czyli powszechny lockdown sprowadzający się do zakazu wychodzenia z domu przez wszystkich obywateli nie ma podstawy prawnej w aktualnie obowiązującej ustawie. Rządzący nie mają więc kompetencji, by nałożyć go na obywateli w drodze rozporządzenia. Organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa, co oznacza, że nie wolno im ograniczać praw i wolności obywatela bez wyraźnej podstawy prawnej.

Sposób przemieszczania się

Przyjrzyjmy się poszczególnym delegacjom ustawowym, na podstawie których mogą być nakładane restrykcje covidowe.

Po pierwsze, zakaz wychodzenia z domu przewidziany na noc sylwestrową nie jest “czasowym ograniczeniem określonego sposobu przemieszczania się” ani “nakazem określonego sposobu przemieszczania się” (jak o tym mówią art. 46 ust. 4 pkt 1 oraz art. 46b pkt 12 ustawy o chorobach zakaźnych).

Zakaz przemieszczania się to nie jest “sposób” przemieszczania się, a tym bardziej nie jest to “określony” sposób przemieszczania się, skoro w ogóle nie wolno się przemieszczać w przestrzeni publicznej. Ustawa nie pozwala też w ogóle “zakazać” przemieszczać się, lecz jedynie “ograniczać” sposoby realizowania tego prawa.

Nie można sprowadzić przepisu ustawy do absurdu i określić w rozporządzeniu, że ogranicza się czasowo określony sposób przemieszczania się, to znaczy pieszo, samochodem, rowerem, na latającej platformie lub w jakikolwiek inny sposób. Zbiór wskazanych sposobów wyczerpywałby całe spektrum możliwych form przemieszczania się, więc byłby de facto zakazem wychodzenia z domu, a na to delegacja ustawowa nie zezwala.

Wiadomo, że w przepisie ustawy chodzi o określenie sposobów korzystania z różnych form przemieszczania się, by zapewnić bezpieczeństwo obywatela w danej sytuacji lokomocyjnej. Przykładowo, możliwe jest ograniczanie liczby osób w środkach komunikacji miejskiej czy wprowadzenie wymogu zachowania odległości między przemieszczającymi się osobami.

Twórca rozporządzenia korzystał z ustawowej kompetencji do określenia, JAK wolno się przemieszczać obywatelom w sytuacji zagrożenia, np. komunikacją miejską (limity osób w danym pojeździe, dystans społeczny), nie zaś CZY w ogóle wolno im to czynić – w jakikolwiek sposób – w stanie epidemii, w szczególności samotnie, prywatnymi samochodami itp.

M. Małecki, D. Kwiatkowski, Restrykcje stanu epidemii, Kraków 2020.

Szeroka interpretacja wskazanego przepisu jest zakazana również w świetle art. 52 Konstytucji, który gwarantuje wolność poruszania się po terytorium kraju. Może być ona ograniczona w ustawie, co właśnie ma miejsce w ustawie o chorobach zakaźnych – ale tylko w zakresie określonych sposobów przemieszczania się, a nie w ogóle wychodzenia z domu.

Kwarantanna na niby

Po drugie, “narodowa kwarantanna” nomen omen podpada typologicznie pod “obowiązek poddania się kwarantannie”, o którym mowa w art. 46b pkt 5 ustawy o chorobach zakaźnych. Nie tylko ze względu na ukutą dla niej nazwę, ale i faktyczny stopień ograniczenia wolności człowieka: czasowe odosobnienie go np. w warunkach domowych.

“Narodowa kwarantanna” nie jest więc ograniczeniem określonego sposobu przemieszczania się, o którym mówiliśmy wcześniej, ponieważ jest właśnie czymś na kształt kwarantanny (odosobnienia domowego).

Jednak, z perspektywy prawnej, oczywiście nie jest to kwarantanna. Mówimy o pojęciu zdefiniowanym w ustawie o chorobach zakaźnych (art. 2 pkt 12), które oznacza “odosobnienie osoby zdrowej, która była narażona na zakażenie, w celu zapobieżenia szerzeniu się chorób szczególnie niebezpiecznych i wysoce zakaźnych”.

Gdyby powszechny zakaz wychodzenia z domu rozumieć w kategoriach obowiązku poddania się kwarantannie, oznaczałoby to, że od początku epidemii każdy z nas mógł być na taką kwarantannę skierowany i nie potrzeba w tym celu wprowadzać jakichś specjalnych regulacji prawnych. Co jest oczywiście absurdem, bo dotychczasowe wytyczne i praktyka pokazała, że nawet bliska styczność danej osoby z osobą zakażoną nie prowadziła do automatycznego objęcia jej kwarantanną (kazusy szkolne, gdzie w przypadku stwierdzenia zakażenia u jednego nauczyciela nie kierowano na kwarantannę wszystkich innych nauczycieli, którzy danego dnia mieli kontakt z osobą zakażoną).

Czyli tak zwana narodowa kwarantanna, przewidziana między innymi na noc sylwestrową, nie ma umocowania prawnego w przepisie mówiącym o obowiązku poddania się kwarantannie.

Zakaz bycia wszędzie

Po trzecie, pełny lockdown z pewnością nie jest “nakazem lub zakazem przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach” (art. 46b pkt 10 ustawy).

Zakaz wychodzenia z domu to nie jest zakaz przebywania w “określonych” miejscach lub obszarach. Cała przestrzeń publiczna, a więc wszystkie miejsca i obszary objęte zakazem przemieszczania się nie wypełniają warunku “określonego” miejsca, do którego nie wolno wchodzić (np. do galerii handlowej).

Nieuzasadnione byłoby również traktowanie nakazu przebywania w swoim domu jako “nakazu przebywania w określonym miejscu”. Tak daleko idące ograniczenie swobody przemieszczania się kolidowałoby z art. 52 Konstytucji i art. 31 ust. 3 Konstytucji jako nieproporcjonalne do sytuacji.

Co jednak istotniejsze, nie można za pomocą tej jednej restrykcji sprowadzić do zera innych, ustawowych przesłanek mówiących np. o obowiązku poddania się kwarantannie. Okazywałoby się wówczas, że Rada Ministrów może w drodze rozporządzenia nakazać wszystkim obywatelom przebywać przez dzień lub miesiąc w domu, niezależnie od tego, czy komukolwiek zagrażają, czy nie, bez stosowania trybu przewidzianego dla medycznie uzasadnionej kwarantanny.

Nakaz, o którym mówimy, należy interpretować w kontekście innych ustawowych przesłanek oraz celu ustawy, zmierzającej do ograniczenia szerzenia się choroby zakaźnej. O osobistym odizolowaniu danej osoby od innych ludzi mówi przepis o kwarantannie. W przypadku nakazu pozostania w danym miejscu chodzi więc o inną kategorię sytuacji.

Mowa o “określonych” miejscach, w których w danej sytuacji bezpiecznie będzie pozostać, a nie generalny nakaz, by każda osoba pozostała w swoim domu (każdy jest w tym sensie przypisany do “swojego” miejsca; każdy ma pozostać w innym miejscu, więc nie jest to “określone”, lecz właśnie nieokreślone miejsce). Kryterium opiera się w tym wypadku na zagrożeniu wynikającym z miejsca lub obszaru, w którym ktoś – ktokolwiek – znalazł się w danej sytuacji. Odmienna interpretacja prowadzi do absurdalnych i nieproporcjonalnych rezultatów wykładniczych.

Również i ta podstawa ustawowa nie uprawnia więc władzy publicznej do wprowadzenia powszechnego obowiązku pozostania w domu.

Nie ma stanu klęski

Po czwarte, “narodowa kwarantanna” nie ma wyraźnej podstawy prawnej w ustawie o stanie klęski żywiołowej, a więc nie jest możliwa do wprowadzenia nawet w stanie nadzwyczajnym.

Trzeba jednak odnotować, że w stanie nadzwyczajnym Konstytucja wyraźnie pozwala na ograniczenie wolności poruszania się obywateli po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – wynika to z art. 233 ust. 3 Konstytucji, który umożliwia ograniczenie wolności obywatelskiej z art. 52 Konstytucji w stanie klęski żywiołowej. Chodzi więc o większy stopień ingerencji w swobodę przemieszczania się obywateli niż może to mieć miejsce w stanie zwyczajnego funkcjonowania państwa.

Analiza porównawcza wskazuje więc na to, że z pewnością uwięzienie obywateli w domach nie ma podstawy prawnej w zwyczajnym trybie funkcjonowania państwa, jakim jest aktualny stan epidemii – i to w drodze rozporządzenia wykraczającego poza delegację ustawową.

Nie ma więc prawnych możliwości wprowadzenia w Polsce godziny policyjnej w noc sylwestrową.

Nieprzygotowane państwo

Tu na Dogmatach i w wielu innych miejscach wielokrotnie analizowaliśmy, które z wprowadzanych restrykcji nie mają podstaw prawnych. Pisało i mówiło o tym wielu prawników. Doświadczenia pierwszej fazy epidemii powinny rządzących czegoś nauczyć.

Niestety, mija już rok od pierwszych sygnałów o pojawieniu się groźnego wirusa, a nadal rządzi bezprawie.

Powszechnego zakazu przemieszczania się w przestrzeni publicznej doświadczyliśmy wiosną 2020. Ówczesny, powszechny lockdown był tak samo wątpliwy prawnie. Wówczas jeszcze – przy odrobinie dobrych chęci – byłem w stanie jakoś pogodzić się z tym nadużyciem, bo epidemia zaskoczyła wszystkich, a nie wiedzieliśmy, co nas czeka za kilka/kilkanaście dni. Zresztą jako obywatele zachowaliśmy się wówczas bardzo odpowiedzialnie: pozostaliśmy w domach dla naszego bezpieczeństwa.

Było sporo czasu, by zapewnić nam bezpieczeństwo prawne, to znaczy przygotować system prawny na jesienny czas epidemii. Kolejnego bezprawnego nakazu pozostania w domach, po ponad pół roku od tamtych doświadczeń, zaakceptować już nie sposób.

Brak stosownych nowelizacji przygotowujących państwo na stan epidemii też jest jakąś decyzją. Ustawa o chorobach zakaźnych była w międzyczasie nowelizowana. Nie zmieniono jednak przepisów, które pozwalałyby na zakazanie przemieszczania się w przestrzeni publicznej. Oznacza to, że system prawny nie pozwala uwięzić nas w domu, jeśli nie jesteśmy chorzy (izolacja) lub nie kwalifikujemy się do odbycia kwarantanny związanej z uprawdopodobnionym kontaktem z czynnikiem zakaźnym.


Restrykcje stanu epidemii

Zachęcam do zapoznania się z opracowaniem Restrykcje stanu epidemii, którego jestem współautorem. To pierwsze naukowe opracowanie prawnych aspektów epidemii w Polsce.

Wersja drukowana zawiera wielką, rozkładaną mapę wszystkich restrykcji wprowadzanych między marcem a sierpniem 2020, natomiast e-book zawiera dodatkowo szczegółowe kalendarium zmian oraz syntetyczną analizę wybranych restrykcji (m.in. właśnie zakazu przemieszczania się w przestrzeni publicznej, wydanego bez podstawy prawnej).

Podobne tematy

26 komentarzy

Agnieszka 18 grudnia 2020 - 08:27

Witam. A co z kwarantanny po przylocie z zagranicy?

Reply
Ni! 18 grudnia 2020 - 08:41

Też nielegalna.

Reply
BZB 18 grudnia 2020 - 08:49

A czy złodzieje mogą się przemieszczać w celach zawodowych?

Reply
Ma Te 18 grudnia 2020 - 11:37

Tak, ale tylko w rządowych limuzynach

Reply
Polomak 20 grudnia 2020 - 01:34

:)))))

Reply
Kobiety 18 grudnia 2020 - 09:55

Szukasz kobiety albo kochanki, sprawdź ZAKAZANA-MILOSC.PL ❤️️❤️️

Reply
Kobera 18 grudnia 2020 - 10:38

ide do parku rozwalić latarnie

Reply
Lucas 18 grudnia 2020 - 18:12

Może artykuł o postępowaniu przy kontroli policyjnej w sylwestra po 19

Reply
Kriskros 21 grudnia 2020 - 04:47

Opcje masz dwie…
Jestes grzeczyny i wspolpracujesz mowiac….Panie Policjancie jade do/ wracam z apteki, poniewaz do nocnej apteki pojsc mozesz. Na prosbe zebys pokazal paragon, mowisz…niestety wyrzucilem oczywiscie do kosza. Na prosbe zeby pokazac co kupilem odpowiadasz ze kupilem wiagre i wlasnie ją polknales ale mozesz pokazac jak Ci stoi.
Opcja druga, to mowisz ze nie przyjmujesz mandatu bo ten zakaz przemieszczania jest nielegalny i KAZDY sad bedzie musial uchylac te mandaty.

Reply
MnX 18 grudnia 2020 - 23:24

A co Ci latarnia zawiniła? Idż popsuj u matki w domu telewizor – na pewno Ci pogratuluje bohaterskiego czynu.

Reply
Mateusz 18 grudnia 2020 - 23:51

A co z ograniczeniem zaproszenia do 5 osób po 28.12? Może to podlegać weryfikacji/karze?

Reply
Kuku 21 grudnia 2020 - 09:40

Oczywiście, że nie. W swoim (lub wynajętym) mieszkaniu, na swojej posesji itp. możesz gościć nawet 1000 osób jeśli masz tyle miejsca i ochotę. Nie ma takiego prawa, które by to ograniczało.

Reply
Józef 19 grudnia 2020 - 00:38

Nie zesrajcie się chcecie covid to idźcie…

Reply
Prorock 20 grudnia 2020 - 14:27

Owca!

Reply
Damian 21 grudnia 2020 - 13:41

Józef – biedny smutny zmanipulowany człowieczku, tu nie chodzi o zaprzestanie korzystania ze zdrowego rozsądku, a o znajomość swoich praw… nikt nie wie co się wydarzy, co jeżeli będzie potrzebował pomocy medycznej z innego powodu, niż COVID, żadna karetka nie będzie miała możliwości przyjechać, a po drodze samochodem do szpitala Policja usilnie będzie chciała Cię zatrzymać, bo nie będą to samodzielnie myślący ludzie.. Medal ma dwie strony. Popadające w skrajności głupie społeczńestwo.

Reply
jaki 19 grudnia 2020 - 19:32

czyli godzina niezgodna z konstytucją . a mandaty policji zgodne czy nie . czy dopiero sąd/zależy czy sędzia z pisu/ rozstrzygnie hehe

Reply
Damian 21 grudnia 2020 - 13:43

Rzecznik Policji oznajmił, że mandaty będą wystawiane na podstawie art. 116 KW.. jak nie masz wirusa, nie masz jego podejrzenia lub nie przebywałeś w ostatnich dniach z osobą zakażoną, to teoretycznie nie mogą Ci nic zrobić.

Reply
Lucy 19 grudnia 2020 - 23:40

Piękna praca. Dziękuję za ten tekst, serduszko.

Reply
Michał Jan 20 grudnia 2020 - 11:07

A jak się prawnie ma pomysł, żeby wszystkich “schwytanych” w komunikacji publicznej kierować automatycznie na 10-dniową kwarantannę?

Reply
To na 20 grudnia 2020 - 12:23

Po pierwsze w art 52 par 3 Konstytucji nie ma nawet jednego słowa o tym, że te ograniczenia mogą być wprowadzone tylko ustawa w stanie nadzwyczajnym. Mówi on wprost, że można to zrobić KAZDA ustawa
Również art 31 par 3 mówi tylko, że mozna ylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.

Nic nie jest wspomniane o stanie nadzwyczajnym, którego wprowadzenie.

Gdyby jednak iść tym tropem to w ustawie o stanie klęski żywiołowej NIE MA ZADNEGO ARTYKUŁU pozwalającego na wprowadzenie “godziny policyjnej” gdyż art 21 pkt 13 jest identyczny jak obalony tutaj pkt 10 art 46b ustawy z 2008 roku

Reply
Andrzej 21 grudnia 2020 - 17:24

Pytanie do autora: czy przypadkiem Trybunał Stanu nie powinien z urzędu zareagować działanie rządu poza prawem? Np: omijanie konstytucji “aktami wykonawczymi”, czy niepublikowanie ustaw podpisanych przez prezydenta? Czy to może jest tak, że rząd “mając” prezydenta i policję może robić co mu się żywnie podoba?

Reply
prince 21 grudnia 2020 - 20:05

Trybunał Stanu tak jak i Trybunał Konstytucyjny nie są organami które działają z urzędu. Podmiotu które mają inicjatywę do wszczęcia inicjatywy przed TS zostały określone w ustawie z dnia 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu. W przypadku odpowiedzialności konstytucyjnej względem Rady Ministrów organem inicjującym będzie Sejm ( Art. 5 ww. aktu). A tam jak wiadomo większość ma partia rządząca . . .

Reply
Andrzej 21 grudnia 2020 - 22:05

Czyli hipotetycznie, gdyby rząd np. opublikował ustawę, która nie była w ogóle głosowana przez Sejm, to i tak nikt i nic go nie powstrzyma? Jeżeli tak, to jedynie widmo przegranych wyborów może ich przestraszyć. Coś z tą konstytucją jest nie tak w takim razie.

Reply
Stach 21 grudnia 2020 - 23:41

Jakich wyborów? Wyborów nie będzie. Jedynie tłumne ruszenie na ostre protesty mogłoby teraz coś zmienić.

Reply
Damian 20 stycznia 2021 - 20:44

Facet sie obudzil ze zkonstytucja cos jest nie tak:)😂 … to najwiekszy bubel konstytucja calej Europie, kazdy moze sobie interpretowac ta konstytucje jak chce i bedzie mial racje, daje ci to cos do myslenia?

Reply
argos 23 grudnia 2020 - 17:15

oczywiste oczywistości, nie ma co tracić życia na rozwodzeniem się nad okupantem. Prawo pozytywistyczne to chimera dla biorobotów

Reply

Co o tym sądzisz?